Bước nhảy của đức tin (Leap of faith): Khi trực giác chiến thắng lý trí

Trang chủ » Tự nhận thức » Bước nhảy của đức tin (Leap of faith): Khi trực giác chiến thắng lý trí

Trong bộ phim hoạt hình Spider-Man: Into the Spider-Verse, có một phân cảnh mà tôi thấy thực sự đáng nhớ. Miles Morales—cậu thiếu niên đang hoang mang vì bỗng dưng biết bản thân sở hữu siêu năng lực ngoài ý muốn—đã hỏi người thầy Peter B. Parker như sau:

“Làm sao con biết được khi nào mình sẵn sàng?”

Điều cậu mong muốn là một dấu hiệu, một sự bảo chứng để vượt qua nỗi sợ hãi trong tâm. Thế nhưng, Parker đáp lại bằng sự thật phũ phàng:

“Con sẽ không bao giờ biết được đâu. Đó là một bước nhảy của đức tin (leap of faith). Đơn giản vậy thôi Miles!”

Tôi tin rằng, sâu thẳm bên trong, ai trong chúng ta cũng giống như Miles vậy. Dù là cân nhắc chuyển việc, kết hôn, thay đổi chỗ ở, hay đối mặt với một sự chuyển biến về phương diện tâm linh, tất cả đều bị ám ảnh bởi hai chữ “sẵn sàng”.

Phần đông đều có xu hướng tìm kiếm một “thời điểm vàng” – khi tài khoản ngân hàng chạm một con số lý tưởng, khi có đủ chứng cứ để không phải lo sợ nữa.

Nhưng nếu có một điều tôi đã rút ra được từ trải nghiệm cá nhân—cũng như từ lời dạy của các triết gia hiện sinh—thì đó là: cái gọi là “sẵn sàng” chỉ là ảo tưởng mà thôi.

Không ít lần trong đời, để vượt qua một giai đoạn chuyển đổi/ khủng hoảng, lựa chọn duy nhất dành cho ta không gì khác, chính là thực hiện một bước nhảy của đức tin.

Tóm tắt nội dung chính

Bản chất của “Bước nhảy đức tin” không phải hành động liều lĩnh mù quáng kiểu YOLO, mà là quyết định dấn thân dựa trên trực giác – khi lý trí và dữ liệu đã chạm ngưỡng giới hạn, không thể cho ta câu trả lời chắc chắn.
Dấu hiệu cần thực hiện bước nhảy là khi bạn cảm thấy bản thân đang sống “vật vờ” trong vùng an toàn giả tạo, khi đối mặt với nghịch cảnh đạo đức, hoặc khi tiếng nói bên trong không ngừng thôi thúc bạn thay đổi. (dù không có vẻ có lý do “logic” nào cả)
Sự trì trệ tuy tạo cảm giác an toàn, song sẽ chỉ gây “lụi tàn” tâm hồn, khiến ta đánh mất bản sắc thực sự và phải sống trong nỗi hối tiếc vì lựa chọn sai lầm.
Thay vì nhảy vào vực thẳm ngay lập tức, hãy bắt đầu từ những “bước nhảy nhỏ” trong đời thường, học cách lắng nghe trực giác, cũng như tin tưởng vào quá trình lắp ráp từng “mảnh ghép” của cuộc đời.
“Đêm tối của tâm hồn” – sự cô độc và bất định – là một thử thách lớn sau khi thực hiện “bước nhảy của đức tin”. Tuy nhiên, đây là giai đoạn cần thiết để tôi luyện niềm tin và chuyển hóa nội tâm, giúp bạn trở thành một phiên bản trưởng thành và chân thực hơn.

Mục lục

Bước nhảy của Đức tin là gì?

Trong kỷ nguyên dữ liệu lên ngôi như hiện nay, không ít người đánh đồng ý niệm “bước nhảy của đức tin” (tiếng Anh: leap of faith) với suy nghĩ liều lĩnh, lối sống mù quáng kiểu “YOLO” (Bạn chỉ sống một lần). Giống như một người “tâm thần” nhắm mắt lao đầu vào dòng xe – trong khi cầu mong một phép màu xảy ra vậy.

Nhưng sự thực thì, hành động kiểu đó thì chẳng phải “bước nhảy” gì cả – chỉ là khờ dại mà thôi.

Ý nghĩa thực sự của triết lý này—vốn bắt nguồn từ tư tưởng của triết gia Søren Kierkegaard—nằm ở một chiều kích sâu sắc hơn thế nhiều. Về bản chất, nó nói đến giới hạn của cái gọi là “lý trí thuần túy“.

Khi lý trí trở nên “vô dụng”

Lý trí là công cụ tuyệt vời để phân tích rủi ro, tính toán xác suất và lập kế hoạch. Tuy nhiên, thực tế cuộc đời chẳng có gì là chắc chắn cả. Không ít lần, dù có thu thập bao nhiêu dữ liệu thì cũng chẳng giúp ích được gì.

Ví dụ:

Ta có nên kết hôn với người này?
Ta có nên từ bỏ công việc ổn định để theo đuổi đam mê?
Ta có nên tin vào một lý tưởng cao đẹp – khi thực tại xã hội nhìn vô chỉ thấy đầy rẫy bất công?

Tại những “giao lộ sinh tử” đó, lý trí sẽ không thể khiến ta đi tiếp được. Và đó chính là lúc “bước nhảy của đức tin” xuất hiện.

Ví dụ thực tế

Nhiều thế kỷ về trước, các nhà thám hiểm như Christopher Columbus hay Ferdinand Magellan không có cách nào “chứng minh” được rằng họ sẽ không rơi khỏi rìa thế giới hay “bỏ xác” giữa đại dương đại ngàn. (thực tế đáng buồn là Magellan đã mất mạng trước khi về tới đích) Tuy xuất phát từ một giả thuyết có cơ sở, họ vẫn buộc phải dấn thân vào hành trình trước khi nắm được bằng chứng xác thực trong tay.

Tương tự như vậy:

Bạn không thể “chứng minh” một cuộc hôn nhân sẽ hạnh phúc và viên mãn – trước khi thốt ra lời thề nguyện “Anh/em đồng ý”.
Bạn không thể “chứng minh” một dự án khởi nghiệp sẽ thành công rực rỡ – mà không đặt bút ký đơn xin nghỉ việc trước đã.

“Bước nhảy của đức tin” chính là lòng can đảm hành động theo trực giác – khi lý trí đã chạm ngưỡng giới hạn. Đó là lúc bạn tự nhủ với chính mình:

“Mình đã suy nghĩ cặn kẽ hết mức có thể. Dù rằng không có đủ dữ liệu khách quan, mình vẫn quyết định lắng nghe tiếng nói bên trong.”

Ở nơi con đường chia đôi (chính xác ở đâu thì không thể nói cụ thể được, vì nó hoàn toàn tùy vào chủ quan của đương sự), tri thức sẽ không còn phát huy tác dụng nữa. Về phương diện khách quan, con người chỉ có sự không chắc chắn, nhưng chính điều này càng làm “bừng cháy” niềm đam mê vô hạn trong nội tâm. Chấp nhận sự không chắc chắn và lao vào nó với niềm đam mê vô hạn – đó chính là nơi chân lý bắt đầu.
Søren Kierkegaard

Khi nào cần thực hiện Bước nhảy của Đức tin?

Lẽ đương nhiên, chẳng ai lại thực hiện “bước nhảy của đức tin” khi cần quyết định một thứ “vặt vãnh” thường ngày. (vd: nên mua loại kem đánh răng nào) Ta chỉ thực sự cần đến nó khi đối mặt với cái mà kinh tế gia Russ Roberts gọi là “Vấn đề nan giải” (Wild Problems)—những lựa chọn mang tính “bước ngoặt”, không thể giải thích bằng công thức hay dữ liệu thuần túy. Đơn giản vì nó liên quan đến con người của bạn trong tương lai—một thứ chưa hề tồn tại ngay lúc này.

Dưới đây là ba tình huống mà “bước nhảy của đức tin” là quyết định phù hợp nhất.

Khi bạn sống trong tình trạng “vật vờ qua ngày”

Ngày xưa, khi mới tốt nghiệp đại học, tôi bắt đầu sự nghiệp ở vị trí nhân viên nội dung (Content Officer) cho một công ty bán lẻ. Về mặt lý thuyết, đó quả là một môi trường an toàn, “đáng mơ ước” với nhiều người: mức lương ổn định, đồng nghiệp dễ mến.

Nhưng thực tế, công việc không khiến tôi cảm thấy mãn nguyện chút nào.

Về bản chất, 8 tiếng mỗi ngày của tôi phần lớn chỉ để copy-paste nội dung mô tả sản phẩm từ các nguồn khác—đơn giản bởi ban quản lý quan tâm đến số lượng hơn chất lượng đầu ra. Và thế là, tôi làm việc y như một cỗ máy “vô hồn” được lập trình sẵn, chẳng suy nghĩ/ tư duy gì cả. Ngày qua ngày chỉ chờ đến giờ tan sở cho xong.

Trong thâm tâm, tôi biết bản thân đang “dậm chân tại chỗ”—đang “tụt hậu” so với bạn bè đồng trang lứa. Tôi biết rõ mình đang chẳng học hỏi được gì từ công việc này cả.

Một mặt, lý trí vỗ về tôi: “Ở lại đi, ít nhất thì lương bổng/ đãi ngộ vẫn ổn mà.” Nhưng tâm hồn tôi thì không phút nào ngơi nghỉ được.

👉 Dấu hiệu: Khi nỗi đau của việc giữ nguyên như hiện trạng trở nên “nhức nhối” hơn gấp bội lần nỗi sợ hãi những điều chưa biết, bạn biết đó là lúc cần phải “nhảy.”

Khi rơi vào tình thế “khó xử” về đạo đức

Trong nhiều trường hợp, “bước nhảy của đức tin” không chỉ giới hạn ở việc thăng tiến sự nghiệp – nhưng xuất hiện trong những tình huống đầy “khó xử” về lương tâm.

Ở phần cuối tác phẩm Kỵ sĩ bóng đêm (The Dark Knight), nhân vật chính Batman phải đối mặt với một lựa chọn nghiệt ngã: phơi bày sự thật về sự sa ngã của “người hùng” Harvey Dent – với cái giá phải trả là nguy cơ sụp đổ hoàn toàn niềm tin của người dân Gotham – hoặc tự gánh lấy mọi tội lỗi để không đánh mất niềm hy vọng của công chúng. Và anh đã lựa chọn phương án thứ hai – bất chấp phản đối của cảnh sát trưởng Gordon.

Đôi khi, sự thật không đủ tốt. Đôi khi mọi người cần nhiều hơn thế. Đôi khi mọi người xứng đáng được đền đáp vì niềm tin của họ.
Batman, Kỵ sĩ bóng đêm

Về mặt logic, việc một hiệp sĩ chính nghĩa tự biến mình thành kẻ phản diện bị săn đuổi quả thực vô cùng phi lý. Thế nhưng, Batman tin tưởng vào trực giác, rằng Gotham khi ấy cần một “điểm tựa” tinh thần hơn là sự thật trần trụi.

Chính niềm tin đó đã thúc đẩy anh thực hiện “bước nhảy” vào cõi vô định – chấp nhận hy sinh thầm lặng.

👉 Dấu hiệu: Khi lựa chọn “hợp lý” buộc bạn phải phản bội lại hệ giá trị cốt lõi cá nhân, đó là lúc bạn cần cân nhắc “nhảy” về phía sự chính trực.

Khi tiếng nói bên trong không ngừng “thôi thúc” bạn

Bạn đã bao giờ bị một ý tưởng bám lấy không buông chưa? Có thể trong thâm tâm, bạn khao khát được cầm cọ vẽ, chuyển đến một thành phố mới, hay tha thứ cho một người từng làm tổn thương mình. Bạn cố kìm nén tiếng nói bên trong xuống, nhưng nó vẫn cứ “trồi lên” hết lần này đến lần khác.

Ngày trước, khi quyết định học tiếng Nhật, tôi thực sự không hề có lấy một lý do nào nghe “hợp lý” cả. Tôi không có ý định đi định cư, cũng chẳng có khách hàng người Nhật nào cả. Nhiều người thân quen cho rằng tôi đang lãng phí thời gian cho một hoạt động vô ích.

Thế nhưng, tôi vẫn cảm thấy một sức hút mãnh liệt thôi thúc. Cuối cùng, chính “bước nhảy” đầy phi lý đó đã mở ra cánh cửa dẫn tôi đến với triết lý phương Đông, đặc biệt là Thiền tông—một tư tưởng triết học đã góp phần không nhỏ tái định hình thế giới quan của tôi sau này.

👉 Dấu hiệu: Khác với nỗi sợ hãi – vốn thường khá “ồn ào” và thúc ép mãnh liệt trong giây lát, trực giác thực sự thường rất kiên trì và tĩnh lặng. Khi một thôi thúc cứ liên tục tái đi tái lại, bạn biết rằng đã đến lúc để “nhảy.”

Vì sao nên thực hiện Bước nhảy của Đức tin?

Mối nguy lớn nhất trong tất cả mối nguy – tự đánh mất chính mình – có thể xảy ra rất lặng lẽ trong thế giới, như thể nó chẳng là gì cả.
Søren Kierkegaard, ‘Đọa bệnh cho tới Chết’ (The Sickness Unto Death)

Chúng ta cần thẳng thắn thừa nhận điều này: Bước nhảy của đức tin chẳng phải trải nghiệm dễ chịu gì cả. Nỗi sợ hãi đầy bản năng trước một tương lai không có gì bảo chứng là nguyên nhân khiến không ít người “chùn bước” – không dám bước chân vào cõi “vô định”.

Tuy nhiên, lựa chọn “đứng yên” không phải là không có đánh đổi. Thực tế, bạn sẽ phải trả một cái giá rất âm thầm – tự đánh mất chính mình mà không hề hay biết.

Dưới đây là bốn lý do vì sao con người cần có dũng khí đối mặt với “bước nhảy của đức tin”.

Để “lột bỏ” con người cũ

Có một quy luật sinh học rất đúng với tâm hồn con người: Thứ gì ngừng phát triển thì sẽ bắt đầu lụi tàn.

Xu hướng của chúng ta là bám víu vào danh tính/ bản sắc hiện tại—một chức danh, một mối quan hệ, hay một thói quen lâu năm—đơn giản vì nó mang lại cảm giác an tâm giả tạo. Nhưng như triết gia Friedrich Nietzsche từng nhận xét:

“Con rắn không lột được da thì phải chết. Cũng vậy, tâm trí không thể thay đổi quan điểm thì không còn là tâm trí nữa.”

Nếu không sẵn lòng đón nhận cái mới, đó là bạn đang tự bóp nghẹt tiềm năng của chính mình. “Bước nhảy của đức tin” là cách duy nhất rũ bỏ “lớp da cũ” chật chội – hy sinh sự an toàn để đổi lấy một sức sống mới, mãnh liệt hơn.

Cũng giống như khi bạn mang một đôi giày bé hơn hai size vậy. Ban đầu cảm thấy hơi kích chân nhưng chưa đến nỗi không đi được; thế là bạn “tặc lưỡi” bỏ qua. Nhưng theo thời gian, điều không tránh khỏi sẽ là những vết phồng rộp đau đớn, khiến bạn đi lại vô cùng khó khăn.

Với tôi, công việc văn phòng năm xưa chính là “đôi giày chật” mà tôi đã cố chấp đi suốt hai năm. Tôi không gặp nguy hiểm, nhưng sự tò mò và sức sáng tạo thì bị “bóp nghẹt” hoàn toàn. Cho đến cuối cùng, tôi nhận ra để thực sự “trở thành chính mình”, lựa chọn duy nhất dành cho tôi chính là thực hiện “bước nhảy của đức tin.”

Để thuận theo bản chất của thực tại

Tôi không biết liệu mỗi người đều có một số phận được định sẵn, hay chúng ta chỉ đơn giản trôi nổi ngẫu nhiên như một cơn gió. Với tôi, có lẽ cả hai điều này đều đang xảy ra cùng một lúc.
Forrest Gump (1994)

Một cách bản năng, con người ai cũng khao khát sự chắc chắn. Để được an toàn “tuyệt đối”, chúng ta mải mê lên kế hoạch tỉ mỉ cho tương lai – cũng như chờ đợi cho đến khi có được sự đảm bảo “chắc chắn” trước khi quyết định làm điều gì.

Nhưng thực tế thì, suy nghĩ như vậy chỉ là ảo tưởng mà thôi.

Nhân loại đang sống trong một thế giới đầy biến động và bất định (VUCA). Một công việc “ổn định” có thể “bốc hơi” ngay lập tức sau một bản cập nhật AI; một kế hoạch sức khỏe hoàn hảo vẫn có thể sụp đổ khi xảy ra biến cố bất ngờ.

Việc luôn chọn “giải pháp an toàn” thực chất là đang đi ngược lại bản chất của cuộc sống. Như John A. Shedd từng viết:

“Con tàu sẽ an toàn nhất khi neo đậu trong bến cảng, nhưng người ta đóng tàu đâu phải vì mục đích đó.”

Chúng ta cứ thử nghĩ mà xem. Chỉ mới 10 năm trước thôi, những lựa chọn nghề nghiệp như “lập trình viên” hay “phiên dịch viên” từng được xem là chắc chắn, an toàn, “danh giá”. Thế nhưng giờ đây, với sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo, những con đường “chắc chắn thành công” này giờ đang bị thử thách nghiêm trọng.

Mặt khác, các công việc từng được xem là “mạo hiểm” trước đây—như hoạt động sáng tạo, coaching, hay tư vấn tâm lý—bỗng chốc có giá trị hẳn, bởi chúng giúp giải quyết yếu tố về con người: điều mà AI chưa thể làm được.

“Đại dương” có thể nguy hiểm khó lường, nhưng chỉ khi can đảm “ra khơi”, bạn mới có thể khám phá tiềm năng trọn vẹn của mình.

Đọc thêm: Ý nghĩa cuộc sống – Tôi tồn tại để làm gì?

Để không phải sống đời “hối tiếc”

Bạn sẽ chọn một bước nhảy vọt mạo hiểm, hay sẽ già đi trong hối tiếc?
Dom Cobb, ‘Inception’

Sự hối tiếc đáng sợ nhất thường không đến từ việc thất bại trên hành trình theo đuổi ước mơ – mà từ việc “thành công” ở những thứ chẳng có ý nghĩa gì với mình.

Cách đây hai năm, lúc còn giữ vai trò quản lý SEO ở một agency quốc tế, tôi đã trải qua một khoảnh khắc “tỉnh ngộ” đáng sợ khi quan sát những người đi trước—giám đốc và CEO của công ty. Nhìn bề ngoài, họ có vẻ rất thành công: có địa vị, mức lương khủng, được người khác trọng vọng.

Thế nhưng, khi nhìn vào lịch trình thường nhật của họ – tràn ngập sự “lạc quan giả tạo”, bị ám ảnh bởi các chỉ số phù phiếm, mất kết nối với yếu tố “con người” – tôi không khỏi nghiệm ra một điều: tôi KHÔNG hề muốn những thứ đó.

Nếu cứ tiếp tục đi theo con đường “an toàn” hiện tại và làm việc chăm chỉ, cuối cùng tôi sẽ trở nên giống y như vậy.

Đứng yên không phải lựa chọn an toàn; cái giá của nó là một “bi kịch” thực sự: Bi kịch của việc dành cả đời để leo lên một chiếc thang mà tôi không hề muốn leo.

Và thế là tôi chọn thực hiện “bước nhảy của đức tin”, không phải vì biết chắc bản thân sẽ thành công ở nơi khác, mà vì biết rằng dù cho có thành công ở đây, thì đối với tôi, nó cũng chẳng khác gì một thất bại “ê chề”.

Đọc thêm: Bạn đang sống hay tồn tại? Khoảng cách giữa “sinh tồn” và “hiện hữu”

Để khám phá bản sắc thực sự

Hãy theo đuổi đam mê; nó sẽ dẫn bạn đến với mục đích.
Oprah Winfrey

Nhiều người hay lầm tưởng phải “thấu hiểu chính mình” trước rồi mới hành động. Nhưng các triết gia hiện sinh – cả thế tục lẫn tôn giáo – lại chủ trương điều ngược lại: Bạn chính là những gì bạn làm.

Không ai có thể khám phá bản thân chỉ bằng lý thuyết suông. Bạn có thể đọc mọi cuốn sách về bơi lội, nghiên cứu thủy động lực học, nhưng chừng nào chưa nhảy xuống nước, bạn vẫn chưa thể nào biết bơi được.

Trong trường hợp của mình, tôi đã không thể biết được bản thân có niềm đam mê với triết học – nếu chỉ ngồi trong văn phòng và suy nghĩ về nó. Nhận thức đó về bản thân chỉ tỏ lộ ra sau một thời gian đầu tư phát triển trang blog này.

Chính hành động viết lách và suy tưởng – mà không có gì đảm bảo – đã đánh thức con người “triết gia” trong tôi.

Chính nhờ đủ dũng khí “nhảy vào khoảng không” mà tôi mới biết được mình thực sự là ai.

Làm thế nào để thực hiện Bước nhảy của Đức tin?

Lắng nghe tiếng nói bên trong

Bước đầu tiên ta cần làm là xác định bản thân sẽ “nhảy” về hướng nào.

Từ kinh nghiệm của mình, tôi cho rằng nỗi sợ hãi là một anh chàng rất “ồn ào”. Nó thường xuyên gào thét những thứ kiểu như: “Thế còn lương hưu thì sao? Thiên hạ sẽ nhìn mày thế nào?”.

Ngược lại, trực giác thì vô cùng tĩnh lặng và kiên trì. Cũng giống như quả bóng bị dìm dưới nước vậy—dù bạn cố ép xuống sâu đến đâu, nó rồi vẫn sẽ trồi lên mặt nước.

Đó chính xác là điều đã xảy ra khi tôi bắt đầu học tiếng Nhật. Như đã chia sẻ phía trên, tôi chẳng có lý do hợp lý nào để làm như vậy cả; cũng chẳng có gì đảm bảo rằng sẽ được lợi từ quyết định đầu tư đó.

Lý trí của tôi khi ấy không ngừng đặt câu hỏi: “Chẳng phải ta nên dành thời gian cho những kỹ năng/ công việc thiết thực hơn sao? (vd: học coding)” Nhưng trực giác thì luôn thì thầm từ sâu bên trong “Đây là điều quan trọng đối với mình.”

May mắn thay, cuối cùng tôi đã lựa chọn lắng nghe theo trực giác.

Bài học rút ra: Không cần thiết phải tìm lý lẽ chắc chắn biện minh cho trực giác. Bạn chỉ cần đủ can đảm để đi theo chỉ dẫn của nó.

Thực hiện các “bước nhảy” nhỏ

Nhiều người thường cho rằng “bước nhảy của đức tin” chỉ cần thiết khi xảy ra biến cố lớn trong đời. (vd: bỏ việc, chuyển chỗ ở, v.v…) Nhưng sự thực thì, nếu cố gắng nhảy quá cao mà không chuẩn bị trước, bạn sẽ “rơi xuống vực” mà thôi.

Nói cách khác, điều quan trọng là hãy bắt đầu từ những việc làm nhỏ nhất.

Lấy ví dụ, tôi vẫn thường áp dụng quy tắc sau với bản thân: khi bạn bè hỏi vay tiền, tôi chỉ cho mượn số tiền mà tôi sẵn lòng coi như một “món quà” – không cần phải đảm bảo lấy lại được. Bằng cách chấp nhận rủi ro ngay từ đầu (bạn tôi không trả lại tiền), tôi có thể hành động với tâm thế tự tin, không bị ám ảnh bởi lo âu thái quá.

Bạn cũng có thể áp dụng nguyên tắc tương tự vào đời sống: thử xem một bộ phim mà không đọc review trước, thử đi một con đường mới về nhà mà không bật Google Maps.

Những việc này thoạt nghe có vẻ chẳng đáng gì, song chúng đang góp phần “rèn luyện” cho tâm trí thích nghi với sự bất định. Dần dà, bạn sẽ nghiệm ra bản thân hoàn toàn có thể sống sót mà không cần có bảo chứng tuyệt đối trong mọi hoàn cảnh.

Tin tưởng vào quá trình

Đức tin là dám thực hiện bước đi đầu tiên; ngay cả khi bạn không nhìn thấy toàn bộ chiếc cầu thang phía trước.
Martin Luther King Jr.

Đừng kỳ vọng bạn sẽ thấy được kết quả hay “giác ngộ” ngay lập tức sau khi thực hiện “bước nhảy của đức tin.”

Thực tế, khi quyết định nghỉ việc để xây dựng trang blog này khoảng hai năm về trước, tôi không hề có một “kế hoạch 10 năm” hoàn hảo gì cả. Bản thân tôi khi đó cảm thấy không khác gì đang lạc lối trong “mê cung” – giống như nhân vật Yugi đối mặt với bộ xếp hình Trò chơi Ngàn năm, ngổn ngang mảnh ghép và không có một chỉ dẫn cụ thể gì cả.

Nhưng thay vì đầu hàng hay buông xuôi, tôi đã chọn hành động giống như Yugi: mò mẫm lắp ráp từng “mảnh ghép” – điều tôi nhận thấy bản thân có niềm đam mê – từng cái một.

“Viết lách” => OK, một mảnh.
“Tâm lý học” => OK, một mảnh nữa.
“Triết học” => OK, mảnh này khá lớn ấy.

Và cứ thế, dần dà “Trò chơi ngàn năm” – nhận thức về con người của tôi – bỗng chốc trở nên sáng tỏ qua thời gian.

Suốt một thời gian dài, những mảnh ghép này trông thật rời rạc và vô nghĩa. Nhưng sau hai năm kiên trì thử nghiệm, cuối cùng tôi đã đi đến một thứ mà tôi chưa bao giờ có thể hình dung trước đây: chính là trang blog này—một hiện thân, minh chứng “hùng hồn” cho danh tính hiện tại và tương lai của tôi.

Bạn không thể “nhảy” nếu cứ bị ám ảnh bởi đích đến. Điều quan trọng là tin tưởng rằng nếu cứ kiên trì lượm từng mảnh ghép mà bạn cảm thấy “đúng”, những thứ rời rạc đó sẽ tự động kết nối thành một tổng thể hoàn chỉnh.

Niềm vui không nằm ở lúc hoàn thành bộ xếp hình; nó nằm ở cảm giác hồi hộp khi bạn tìm ra được mảnh ghép tiếp theo.

Anh em cứ xin thì sẽ được, cứ tìm thì sẽ thấy, cứ gõ cửa thì sẽ mở ra cho.
Matthew 7:7

Thử thách khi thực hiện Bước nhảy của Đức tin

Đọc đến đây, hẳn một số bạn đọc đang thầm nghĩ: “Vậy mình cứ liều thử một lần, rồi mọi chuyện sẽ ổn thôi đúng không?”

Tuy nhiên, trên thực tế, trải nghiệm “bước nhảy của đức tin” thường sẽ không suôn sẻ như bạn nghĩ – nếu không muốn nói là mọi thứ có thể trông sẽ rất tồi tệ và gian khó trong một thời gian ngắn, trước khi dần “khởi sắc” hơn về sau.

“Đêm tối của tâm hồn” (Dark Night of the Soul)

Tôi cầu nguyện, nhưng rồi lại lạc lối. Phải chăng lời cầu nguyện của tôi đang rơi vào sự thinh lặng?
Cha Rodrigues, Silence (2016)

Không ít lần sau khi thực hiện một “bước nhảy”, những gì bạn nhận lại sẽ là sự “im lặng” tuyệt đối. Chẳng hạn, bạn nghỉ việc để khởi nghiệp, và rồi chẳng có cuộc gọi/ khách hàng nào cả. Hoặc bạn chuyển đến chỗ ở mới, nhưng hoàn toàn cô đơn và không có bạn bè chia sẻ.

Các nhà thần bí học gọi hiện tượng này là “Đêm tối của tâm hồn” (Dark Night of the Soul) – khoảng hụt hẫng khi điểm tựa cũ đã mất đi, nhưng thực tại mới vẫn chưa thành hình. Khi đó, chúng ta rất dễ cảm thấy bản thân bị “bỏ rơi”, lạc lối giữa hư không.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bạn đã phạm sai lầm (tất nhiên, với điều kiện là bạn thành thật với chính mình ngay từ ban đầu, không “bốc đồng” YOLO trong quyết định của mình). Đúng hơn, nó là dấu hiệu cho thấy bạn đang thực sự lột bỏ “lớp da” – con người/ danh tính cũ.

“Đêm tối” đó chính là “thao trường” khắc nghiệt, nơi niềm tin của bạn chuyển hóa từ lý thuyết suông thành trải nghiệm sống thực thụ.

Đọc thêm: Ngụy tín (Bad faith) – Khi ta tự dối bản thân để từ chối tự do

Sự mơ hồ về đạo đức

Đôi khi, “bước nhảy của đức tin” đòi hỏi bạn phải đưa ra những lựa chọn không có đúng sai rõ ràng. Lấy ví dụ:

Liệu tôi nên bám trụ với công việc lương cao mà tôi căm ghét để lo cho gia đình (Trách nhiệm)?
Hay tôi nên từ bỏ để giữ gìn sức khỏe tâm thần và tìm kiếm một cơ hội khác – nơi tôi vừa được là chính mình, vừa có thể phụng dưỡng người thân (Sự chân thực)?

Với những tình huống này, không có con đường nào hoàn toàn “đúng” cả. Bạn sẽ không thể tìm thấy câu trả lời ở bất kỳ đâu—ngoại trừ trong chính trái tim mình.

Khi ấy, điều quan trọng không phải là hành động vì được đảm bảo chắc chắn, nhưng là quyết tâm lựa chọn ngay cả khi chưa biết kết quả, cũng như sẵn sàng chịu trách nhiệm cho việc mình làm.

Không có lựa chọn nào đảm bảo kết thúc “có hậu” tuyệt đối, song bạn vẫn lựa chọn. Và chính thông qua lựa chọn đó, bạn đồng thời tự quyết định con người của mình.

Đọc thêm: Ý chí tự do – “Bản hòa tấu” giữa số phận & quyền tự quyết

FAQs

Thực hiện “bước nhảy của đức tin” có rủi ro không?

Có chứ! Sự thực là: rủi ro luôn là một phần của “bước nhảy”. Bạn có thể nghỉ việc và tiêu sạch số tiền tiết kiệm ngay sau đó. Hoặc bạn có thể tỏ tình và bị từ chối phũ phàng.

Thế nhưng, bạn phải đặt nó lên bàn cân để so sánh với cái giá của sự “trì trệ”. Giữa việc thử sức rồi thất bại, và việc sống như “xác ướp” suốt 20 năm tới—con đường nào mới thực sự đáng sợ hơn?

“Bước nhảy của đức tin” không đảm bảo bạn sẽ luôn thành công, nhưng đứng yên tại chỗ thì chắc chắn sẽ chỉ “hủy hoại” tâm hồn bạn thôi!

Đọc thêm: Memento Mori – Hãy nhớ rằng bạn sẽ phải chết!

Làm như vậy có phải là “mù quáng” không?

Tôi không cho là như vậy. Thực tế, triết gia Søren Kierkegaard – người khởi xướng triết lý này – đã khẳng định rằng: một “bước nhảy” đúng nghĩa chỉ xuất hiện sau khi đã chiêm nghiệm sâu sắc. Nó chỉ đến khi bạn đã suy nghĩ thấu đáo, thu thập đủ dữ kiện và nhận ra rằng: lý trí thuần túy chỉ có thể đưa bạn đi đến giới hạn nhất định. Một khi chạm tới ngưỡng đó, đây là lúc trực giác phát huy vai trò của nó.

Nếu tôi thất bại thì sao?

Thì bạn sẽ… “học cách bay.” (đùa chút thôi!)

Suy cho cùng, mục đích của bước nhảy không phải lúc nào cũng là “thành công” theo nghĩa truyền thống (tiền bạc, địa vị), mà là SỰ TRƯỞNG THÀNH. Ngay cả khi dự án thất bại hay mối quan hệ tan vỡ, bạn cũng đã “lột bỏ” được lớp da cũ của mình.

Bạn không còn là kẻ hèn nhát “chết dí” bên rìa vực thẳm nữa. Giờ đây, bạn đã có được trải nghiệm thực tế mà người đứng trên bờ vực không bao giờ có được. Chỉ riêng điều đó thôi cũng đủ để “biện minh” cho quyết định của bạn rồi.

Cũng giống như cậu bé Santiago trong tác phẩm Nhà giả kim của Paulo Coelho thôi. Nhìn từ bên ngoài, quyết định bỏ lại đàn cừu để dấn thân đến Ai Cập tìm kho báu của cậu có vẻ thật vô nghĩa (vì cuối cùng, cậu lại quay về đúng điểm xuất phát ban đầu!). Thế nhưng, khi trở về, cậu đã trở thành một con người hoàn toàn mới.

Sự chuyển hóa nội tâm đó mới chính là kho báu thực sự—không phải đống vàng Santiago đào từ dưới đất lên.

Phép màu thực sự nằm ở hành trình “đi để trở về” (there and back again). Bởi dù mái nhà vẫn thế, nhưng trái tim trú ngụ trong đó thì đã được tái sinh!

Trước khi giác ngộ: gánh nước, chặt củi.
Sau khi giác ngộ: vẫn gánh nước, chặt củi.
Ngạn ngữ Thiền tông

Danh ngôn về Bước nhảy của Đức tin

Bạn đọc quan tâm có thể xem qua tuyển tập câu nói hay về sự bất định & không chắc chắn tại đây!

Chúng ta thường hay nói “thấy rồi mới tin”, nhưng thực tế, sẽ có những lúc bạn “tin rồi mới thấy”.
Denis Waitley

Yêu thương nghĩa là dấn thân không chút do dự, là trao hiến trọn vẹn. Tình yêu là một hành động của đức tin, và ai ít đức tin thì cũng ít yêu thương.
Erich Fromm

Đức tin không cố gắng cuốn trôi dòng sông. Nó tin rằng dòng sông vẫn ở đó, vẫn đang chảy. Chúng ta đang ở ngay trong dòng sông đó.
Richard Rohr

Bạn không cần biết chính xác điều gì đang xảy ra, hay mọi thứ sẽ đi về đâu. Điều quan trọng là nhận ra cơ hội và thách thức trong khoảnh khắc hiện tại, sẵn sàng đón nhận tất cả với lòng dũng cảm, niềm tin và hy vọng.
Thomas Merton

Bằng bước nhảy từ đầu sư tử, anh sẽ chứng minh được giá trị của mình.
Indiana Jones & Cuộc Thập tự chinh cuối cùng (1989)

Nếu các ngài vấp ngã với lòng tin, vậy các ngài đang sống vì điều gì? Tình yêu thật khó tin, hãy hỏi bất kỳ người đang yêu nào. Cuộc sống thật khó tin, hãy hỏi bất kỳ nhà khoa học nào. Thượng đế thật khó tin, hãy hỏi bất kỳ tín đồ nào. Các ngài cảm thấy có vấn đề gì với sự khó tin chứ?
Yann Martel, ‘Cuộc đời của Pi’

Phúc cho ai không thấy mà tin.
John 20:29

Nếu lòng tin của anh em lớn bằng hạt cải thôi, thì dù anh em có bảo núi này: ‘Rời khỏi đây, qua bên kia!’ thì nó cũng sẽ qua, và sẽ chẳng có gì mà anh em không làm được.
Matthew 17:20

Bây giờ chúng ta thấy lờ mờ như trong một tấm gương; mai sau ta sẽ được mặt giáp mặt. Bây giờ tôi biết chỉ có ngần có hạn; mai sau tôi sẽ được biết hết.
1 Corinthians 13:12

Lời kết

Sau cùng, tất cả chúng ta đều đang đứng trước “vực thẳm” của đời mình. Nhân loại ngày nay đang sống trong một thế giới mà sự biến động và xáo trộn đã trở thành “lẽ thường”.

Ta có thể dành trọn quỹ thời gian quý giá và hữu hạn của bản thân để chờ đợi một “chỉ dẫn” rõ ràng – vốn không bao giờ tồn tại. Ta có thể đợi cho đến khi có đủ tiền, đủ tự tin, hay đủ “sẵn sàng”.

Nhưng hãy nhớ lời Peter B. Parker nói với Miles Morales: “Con sẽ không bao giờ biết được đâu.”

Sẽ chẳng có thời điểm nào là hoàn hảo cả – ngoại trừ NGAY LÚC NÀY.

Khi nhìn lại quyết định rời bỏ chốn công sở năm xưa, tôi nhận ra “cây cầu” không xuất hiện vì tôi có gì đặc biệt cả. Nó hiện ra bởi vì tôi đã dám bước vào “khoảng không”.

Chính lựa chọn dám bước ra khỏi vùng an toàn đã kiến tạo nên “nền đất” vững chắc dưới chân tôi.

Vậy nên, tôi mong bạn cũng hãy suy nghĩ về điều tương tự. Hãy lắng nghe tiếng nói bên trong – và tin rằng bạn hoàn toàn đủ khả năng để đương đầu với những hỗn mang của thực tại.

Bất cứ khi nào mệt mỏi hay tự hoài nghi bản thân, hãy nhớ lại lời của Albert Camus—vị triết gia đã tìm thấy hy vọng ngay giữa dòng đời phi lý: